De balans Vrouwen versus Mannen in Benin

“Hoe zit dat eigenlijk, Mariette? Er worden ongeveer de helft jongens en meisjes in de wereld geboren, maar hoe zit dat dan hier in Benin, als de meeste mannen meerdere vrouwen nemen, hoe zit dat dan met al die mannen die dan overblijven?”
Dat was een vraag die ik aan Mariette stelde, we praten samen over allerlei onderwerpen. Goed voor mijn Frans en goed om deze ingewikkelde cultuur wat te leren kennen.
Mariette’s eerste man, die overleden is, toen ze drie kleine kinderen had, heeft meerdere vrouwen gehad en haar tweede man, die haar als tweede vrouw nam, heeft er inmiddels al weer een ‘copine’( vriendinnetje) bij. En om ons heen zien we dat het normaler is dat een man meerdere vrouwen heeft, dan maar één.

Ja, is het antwoord, er zijn veel mannen die niet getrouwd zijn, die geen zin hebben in een vaste vrouw en de verantwoordelijkheid voor kinderen, die ervan komen. Die mannen zijn   ‘célibataire’, het Franse woord voor  vrijgezel.  ‘Celibaat’, voor ons een woord, dat gebruikt wordt voor de eed die priesters afleggen om zonder vrouw, zonder aan de ‘vleselijke’ verleidingen toe te geven, door het leven te gaan. Een keuze voor God.
Nee, dat bedoelt men hier niet met ‘célibat’, hier betekent het gewoon, dat je je niet aan een vrouw gaat binden.
De pastoor en de priesters hier in Dogbo, Mariette weet het zeker, zegt ze, dat die wel ‘hun vrouwen’ hebben en dat er genoeg kinderen rondlopen, die zo’n vader hebben, die die eed gezworen heeft. De vrouwen mogen er niet over praten,  maar iedereen in de omgeving weet het, de vrouwen en de kinderen maken geen aanspraak op die ´vader´. Mensen in de omgeving kijken niet neer op zo´n vrouw, of op zo´n kind. Eigenlijk krijgen ze daardoor wel wat respect, ze wonen gewoon met hun familie en de kinderen mogen meestal op kosten van de ‘vader’ een opleiding volgen op een Katholieke college. Zij studeren dan ook vaak weer voor priester.
Anders is het met vrouwen, die ‘het doen’ met die andere ‘célibataires’,  de mannen, die niet gebonden willen zijn, die vrij willen. Die vrouwen hebben geen rechten, ze worden vaak een tweede vrouw van iemand als ze zwanger raken. Deze kinderen hebben helemaal geen rechten. Ze mogen soms, als tweederangs kinderen, in het grote gezin opgenomen worden, maar vaak gaan die kinderen naar andere familie, als de moeder met de man gaat samenwonen. De familie van de moeder ‘zorgt’ dan voor hen.
Zoals ik in een vorig verhaal al vertelde, deze kinderen worden bij de familie waar ze dan ondergebracht worden, vaak als slaafjes behandelt, ze moeten daar allerlei klusjes doen. Als ze geluk hebben mogen ze nog wel naar school.
Mariette zelf is vroeger ook bij een tante ondergebracht. De tante was rijker dan haar eigen familie en die beloofden om Mariette naar school te sturen op hun kosten. Dat is ook gebeurd, ze is naar school geweest, ze leerde er goed Frans spreken. Maar ze moest als klein meisje daar veel helpen. Ze vertelde me dat zij en een ander nichtje, altijd moesten wachten met eten tot de tante en haar gezin klaar waren met het eten: wat over was, was voor hen. Op een keer, Mariette was toen ongeveer 8 jaar oud, was Mariette bezig met het koken van de maaltijd, na een drukke schooldag. Ze had die middag na schooltijd nog niets gegeten en ze had honger. Ze moest kippenvlees van de botjes afhalen voor de vleessaus voor het avondeten en legde de schone botjes op een speciaal schaaltje. Toen ze klaar was met haar werk, kon ze niet langer wachten en begon aan de kale botjes te kluiven en toen kwam haar neef in de keuken en die ging heel hard schreeuwen. De tante heeft Mariette met een stok zo hard geslagen op haar gezicht, dat je nu, na 30 jaar, nog kan zien. Het bloedde heel erg en Mariette heeft het toen niet aan haar moeder of vader durven vertellen. Pas later, toen ze groot was heeft ze dat een aan hen verteld. En toen zei haar moeder, dat ze het er zelf vast naar gemaakt had.

Maar de balans van vrouwen versus mannen, daar had ik het over…….Mensen trouwen hier vaak niet officieel, zelfs in de kerken zien we dat. Vaak is de bruidsschat die de man aan de ouders van het meisje moet geven, zo groot, dat hij daar niet aan kan voldoen. Vaak is de afspraak dan met de schoonfamilie, dat de man dat dan maar later gaat betalen, als hij het geld eindelijk eens bij elkaar heeft gespaard. Dan kan er gedacht worden aan een officieel huwelijk, met alles erop en eraan en daar moet ook weer voor gespaard worden, want ook hier in Benin, wil men niet onder doen voor een ander. Vaak voordat het zover is, dat al dat geld bij elkaar is gespaard en betaald, heeft de man al weer behoefte aan een andere vrouw.
Ik dacht altijd, dat de rijkere mannen hier meerdere vrouwen hadden en dat zij zo voor de arme meisjes kunnen zorgen. Maar dat is niet zo, vaak zie je zelfs dat die vrouwen ook nog verantwoordelijk voor hun eigen kinderen zijn en dat de man het laat afweten. We kennen een gezin, waarvan de vader zeker wel rijk was en meerdere vrouwen had, die zijn eigen blinde dochter niet naar de blindenschool wilde sturen en daarom werd er bijstand bij DVN gevraagd via de diaconie.
“En de mannen mogen echt alles”, zegt Mariette. Er zijn hier ook hoertjes, daar gaan de mannen ook heen, maar die zijn er niet alleen de ‘célibataires’! Vrouwen weten gewoon dat hun mannen daar ook heen gaan, vooral als de vrouw zwanger is, of net een kindje heeft gehad of ziek is,….mannen hebben dat gewoon nodig, ze kunnen gewoon niet zonder seks.
Zijn dat gewoon haar eigen ervaringen hier? Of is het echt de gewoonte, de cultuur hier in Benin?

Toen Mariette hier kwam wonen, was haar huiselijke leven niet erg fijn. Ze woonde als tweede vrouw bij haar tweede man. Haar drie kinderen van haar eerste huwelijk, waren op allerlei plekken ondergebracht en ze had met deze man al snel weer een zoontje. Ze wist zeker dat haar man van haar hield en ze hield ook van hem, zegt ze. Maar de eerste vrouw van haar man pestte haar erg veel en ze wist dat haar man ook andere vriendinnetjes er op na hield. Ze wilde wel bij hem blijven, maar ze kon niet samen met zijn  eerste vrouw onder één dak wonen (trouwens het is niet onder een dak, meestal zijn er een stel kleine hutjes bij elkaar en woont de man in zijn eigen hutje en wonen zijn vrouwen ieder in een eigen hutje, elk met hun eigen kinderen). Ze heeft hem voor het feit gezet, “Zij weg, of ik weg!” En ze meende het!

Omdat haar nieuwe werk bij ons meer dan een half uur met de taxi was, kwam het haar ook wel goed uit om dichterbij te gaan wonen.
Ze woont nu dichtbij ons, met al haar vier kinderen.
Ik vroeg haar gisteren: “Wat denk je, ben je nu vrij van hem, ben je nu eigen baas? Je woont niet met hem, je bent nooit officieel met hem getrouwd en hij heeft er nu een andere vriendin bij.” “Ja, in zekere zin ben ik wel vrij, maar ik zou nooit verliefd mogen worden op een andere man. Hij vindt het goed dat ik hier nu woon, maar hij is nog steeds baas over mij.” “Maar hij heeft er wel een andere vrouw bij en jij mag dat niet doen?” “Hij zou hem gaan vermoorden! Voor hem ben ik ondanks alles, nog steeds zijn vrouw!”

Rechten van de vrouw, rechten van de man. Officieel heeft een vrouw hier misschien wel rechten, maar ze heeft geen ‘poot om op te staan’.  Bij wie zou ze hierover kunnen klagen? De politie, die leven zelf ook zo, de pastoor, die doet net zo goed mee. “We leren van onze moeders dat we respect voor onze mannen moeten hebben en dat staat ook in de Bijbel!” Ja, daar heeft ze gelijk aan……

“Maar mannen kunnen ook wel wat meer respect voor hun vrouwen hebben, door ‘fidèle’ te zijn aan hun eigen vrouw.” “Ze slaan hun vrouwen in ieder geval niet, als ze dat doen, dan krijgen ze de familie tegen hen, dan verliezen de omgeving en zijn vrouw  hun respect voor hem! Wij vrouwen laten toch zien dat wij wel ‘fidèle’ zijn en wij hopen zo een voorbeeld te zijn voor hem en voor onze kinderen!”
In Nederland is het heus niet allemaal beter dan hier, maar waar ik wel heel dankbaar voor ben is dat de vrouw daar wel meer rechten heeft. Dat recht is een recht van wederzijds respect voor elkaar , vrouwen en mannen, en daar kunnen wij allemaal ook wel meer ons best voor gaan doen!
En zo werkt de balans vrouwen versus mannen hier dus in Benin.

Groet, Marijke

P.S.

We moeten uitkijken dat we niet altijd denken dat we alles beter weten en er beter mee omgaan dan onze  Afrikaanse broers en zussen.
Daarover dit Afrikaanse volksverhaal, dat Mariette mij vertelde:
“Toen God de mensen schiep, schiep Hij een blanke man en een zwarte man. Hij zei tegen deze twee personen dat ze beiden hun hand voor hun ogen moesten doen, omdat  Hij de engelen iets wilde laten zien en iets wilde leren, maar de mens mocht het niet weten.
De zwarte man deed zijn handen stevig voor de ogen en hij zag niets. De blanke man deed zijn handen voor zijn ogen maar hield zijn vingers gespreid, zodat hij kon zien. Hij zag de geheimen die God liet zien. Daardoor is de westerse wereld, de blanken dus,  zo veel verder met nieuwe ontdekkingen en  daarom weten zij zo veel.”
Ik weet niet precies wat ik hiervan moet denken.
a.       Moeten we blij zijn met oneerlijk verkregen wijsheid?
b.      Is het wel zo’n zegen om al die wijsheid en vooruitgang te hebben?
c.       En als we echt de wijsheid in pacht hebben, zijn we daardoor dan ook niet heel erg verantwoordelijk met hoe we hiermee in de wereld staan en zijn en leven?